Introductie
Beste bezoeker aan het Scheepvaartkwartier! De onderstaande wandeling staat in het teken van de transformatie die het Oostelijk deel van de wijk heeft ondergaan.
Door te klikken op de knop “Open Google Maps” en de Google Map app te gebruiken, is de wandeling gemakkelijk uit te voeren. Veel plezier!
De start van de wandeling is het Willemsplein en het eindigt in de Van Vollenhovenstraat.
Inleiding
*** DEZE WANDELING IS NOG IN ONTWIKKELING ***
Start Wandeling
Willemsplein, tegenover/ kijkend naar de Gedempte Zalmhaven
Het is moeilijk je voor te stellen hoe de situatie hier in de opbouwfase na de tweede wereldoorlog tot de bouw van de Erasmusbrug er uitzag, en nog lastiger deze plek vóór het bombardement in te beelden. In onze G&K lezing in voorjaar 2027 willen we het verloren gegane deel van deze wijk belichten.
Nu alvast wat afbeeldingen:
Bron: Rotterdams Stadsarchief, VII-546-02-1, foto genomen in 1926 toont de Zalmhaven en omgeving. Public Domain Mark 1.0
Bron: http://www.unitedarchitects.com/public/documenten/UA010_scheepvaartkwartier.pdf
Overzicht wijk na WOII. Rood bombardement (overwaaiend vuur), blauw later gesloopt.
Bron: Stadsarchief Rotterdam, 4100_2004, Beschrijving: Luchtopname van de Zalmhaven, links het Willems- plein en op de voorgrond de Leuvehaven. Gemaakt in 1947. Het puin is geruimd. Public Domain Mark 1.0
Willemsplein: Jaren ‘50 flat
We staan nu stil bij een verdwenen flatgebouw, dat in dezelfde lijn gebouwd stond als de Maastorenflat. Dus waar nu de railing van de Erasmusbrug loopt. Hier werd in de jaren 50 naar het ontwerp van architecten Evert H. & Herman M. Kraaijvanger, dé architecten voor de Rotterdamse Wederopbouw, een flatgebouw gebouwd met 48 huurwoningen en 6 portieken, 5 verdiepingen hoog. Aan de achterzijde had het flatgebouw een tuin.
De RVS (Rotterdamse Verzekerings Sociëteiten) was de eigenaar van het gebouw.
Het flatgebouw werd opgeleverd in 1950, en werd gesloopt in 1995 om ruimte te maken voor de bouw van de Erasmusbrug.
Bron: Stadsarchief Rotterdam, 2022-96-5454, Vervaardiger: Aad (A.P.) Boer, Creative Commons (CC BY-NC-ND 4.0) Zicht op de Zalmhavenbrug en de Zalmhaven vanaf het Leuvehoofd. Links staan de huizen aan het Willemsplein en rechts staat de Maastorenflat.
Ons BOS-lid Marian Voesenek, woonde hier vroeger, hieronder zijn haar foto’s. Zij vond het een zeer aangenaam flatgebouw met fijne ruime appartementen en gebruik van de tuin.
Het gebouw stond natuurlijk op een prachtige plek met ruim zicht over De Maas en alle scheepvaart, en aan de overkant: Noordereiland, Kop van Zuid en Katendrecht.
In de Zalmstraat, aan de achterkant van het Flatgebouw stonden de volgende gebouwen:
Smit Internationale
Bibliotheek voor Varenden (lees het artikel op onze website)
Pakhuis Bijenkorf
Pakhuis Reuchling Wijnen
Bron: foto Marian Voesenek.
Oude Stokkenbrug naar het Willemsplein over de toegang naar de Zalmhaven. Bron: foto Marian Voesenek
Tussen de flat en de Maas genoeg parkeerruimte. Bron: Gemeente Rotterdam, Stadsarchief
En de tram reed voor de jaren-50 flat over het Willemsplein. Foto M.Voesenek
»>> Ga naar de Maastorenflat
Maastorenflat
Bouw van de Stokkenbrug over de ingang van de Zalmhaven bij de Maastorenflat. Datering: 26-08-1960. Collectie Cock Tholens. Gemeente Rotterdam, Stadsarchief.
1956 – sensatie: Bij oplevering was de Maastorenflat het hoogste woongebouw van Nederland; moderne hoogbouw direct aan de Maas.
Eigenlijk niet gepland: In het Basisplan van 1946 stond hier geen woontoren. De flat kwam er na een snelle interventie in de wederopbouwperiode.
Anekdote ontstaan: Stedenbouwkundige Cornelis van Traa, opdrachtgever en architect Herman Bakker zouden binnen ongeveer één uur hebben besloten: hier moet die flat komen.
Razendsnel ontworpen: Bakker werkte met zijn bureau het plan in één weekend uit. Op 7 november 1953 stond de locatie op tekening; 11 dagen later lag er een bestektekening; 12 december ging de eerste paal de grond in.
Herman Bakker: Selfmade Rotterdammer, begonnen als timmerman. Productieve wederopbouwarchitect; onder meer Leuveflat, delen van de Lijnbaan en later Zuidplein. Bekend om zijn flamboyante stijl: Mercedes, later Rolls-Royce; in de overlevering ook de dikke sigaar.
Voor die tijd zeer luxe: 44 appartementen, vier per woonlaag, allemaal met balkon. Centrale verwarming en warm water, radio/TV-voorzieningen, automatische vuilafvoer en schoorsteenkanalen voor open haarden.
Wonen én werken: Onderin: garage, bergingen, showroom, conciërgewoning en kantoorverdiepingen; daarboven elf woonlagen. Kantoren en bewoners hadden aparte ingangen.
Buitendijks gebouwd: Hoewel het adres Schiedamsedijk is, stond het gebouw feitelijk buitendijks. Na de Watersnoodramp van 1953 kreeg het een zware granieten sokkel en kwamen kwetsbare woningen niet onderin.
Deltawerken veranderden de omgeving: Wegen en dijken werden verhoogd, de Zalmhaven werd later gedempt en uiteindelijk kwam de Erasmusbrug. Oorspronkelijk stond de flat veel nadrukkelijker aan het water.
De "valse" nood-/siertrap: Stond niet op de eerste tekeningen; volgens Jan Hoogstad een latere "afterthought" tijdens ontwerp/bouw. Wel al aanwezig bij oplevering in 1956, dus niet later tegen de flat gezet. Geen deuren vanuit de woonlagen: bewoners moesten eerst naar het dak. Daardoor vooral een beeldbepalende siertrap met noodfunctie. Ontworpen binnen bureau H.D. Bakker.
Lift als tijdcapsule: Glazen liftschacht met uitzicht over rivier en haven; het metalen lifthekje doet denken aan oude Parijse liften.
Penthouse/topverdieping: Niet op de bestektekeningen van maart/april 1954, maar tijdens ontwerp/bouw toegevoegd en al aanwezig bij oplevering in 1956. Geen latere opbouw. Bureau H.D. Bakker, met o.a. Jan Hoogstad als tekenend medewerker. Oorspronkelijk gebruik als zelfstandig kantoor is niet hard aangetoond; latere kantoorfunctie wel. Terras met uitzicht richting noordwest.
Kunst aan de gevel: Bij de entrees keramische kunst van Frans Tuinstra: Neptunus en een maritiem reliëf met havenarbeiders, schepen, vissen, kranen en een zeemeermin.
Kortom, een onverwachte, razendsnel ontworpen en voor zijn tijd uiterst luxe woontoren – een typisch product van het zelfvertrouwen van het Rotterdamse wederopbouwtijdperk.
Maastorenflat, ingang Schiedamsedijk, foto A.Eelkema
Voor meer informatie: zie het artikel van Guus Vreeburg over de architect Herman Bakker:
https://www.puntkomma.org/artikelen/herman-d-bakker-architect-van-de-wederopbouw
> Ga naar Vasteland, nr 12
Vasteland ‘Observator-gebouw’
Gebouw Observator aan het Vasteland met op de achtergrond de Maastorenflat. Datering: 14-3-1963, Gemeente Rotterdam, Stadsarchief, Creative Commons 4.0
De Westzeedijk werd in 1968 flink verbreed en verhoogd om Rotterdam optimaal tegen overstromingen te beschermen. Dit als gevolg van de Deltawet, die er kwam na de watersnood van 1953. De oude bebouwing op de Westzeedijk tot nr. 68, op het Vasteland en de straten erachter moesten gesloopt worden. Ook de oude bebouwing aan de oostkant van de Scheepstimmermanslaan verdween. Alleen de gloednieuwe Maastorenflat uit 1956 bleef overeind, want deze flat was en is een rijksmonument.
Plattegrond Gemeente Rotterdam, 1960. Duidelijk te zien is de hoeveelheid historische gebouwen die moesten sneuvelen voor de aanleg van een “snelweg” door de stad.
Het stuk Westzeedijk met de huisnummers 2 tot en met 66 was per 1 februari 1957 officieel omgedoopt tot Vasteland.
Het ’Observator-gebouw’ werd 1959 - 1962 gebouwd in opdracht van de Nieuwe Rotterdamsche Instrumentenfabriek ‘Observator’. Rechts stonden nog vooroorlogse panden, gedeeltelijk in puin, die pas later in de jaren zestig werden vervangen. Het pand is karakteristiek voor het Wederopbouw-functionalisme in naoorlogs Rotterdam. Geen fratsen: vormentaal bepaald door functie en door doelmatig gebruik van materialen. Met zo min mogelijk middelen zoveel mogelijk volume realiseren om alle lege straten weer gevuld te krijgen.
Vasteland: Het grote pand met het opvallende torentje is het oude pand van Observator. Links zie je de oprukkende nieuwbouw van het tweede gedeelte Vasteland, een hypermodern pand van architect Herman D. Bakker. (zie verderop Wijnhandel Peeters) Datering: 1966, Gemeente Rotterdam, Stadsarchief, Creative Commons 4.0
Wat zie je? Een horizontaal, balkvormig volume, opgebouwd uit drie op elkaar gestapelde ‘dozen’. De onderste ‘doos’ is aan de voorzijde twee verdiepingen hoog, aan de achterkant drie. Zo werd het hoogteverschil overbrugd tussen het Vasteland en de Zalmhaven. Aan de achterkant is deze laag vrij gesloten; daar bevonden zich de werkplaatsen van Observator. Aan de voorkant juist heel licht en open – voor publieke functies als winkels. De bovenste van de drie dozen heeft een heel ander karakter. Hier bevonden zich de kantoren. Het lijkt een beetje boven de rest van het gebouw te zweven. Dat komt door de middelste doos, die bovendien iets is teruggelegd.
Het gebouw is een van de weinige naar ontwerp van de Amsterdamse architect ir. P.K.A. ‘Peter’ Pennink. Hij was jarenlang hoogleraar aan de faculteit Bouwkunde in Delft. De toenmalige directeur van de Observator, Jean Marie Floréal Persénaire was Penninks schoonvader geworden, nadat Peter in 1937 als ‘jongmensch’ bij de zussen van Persénaire als kostganger in huis was gekomen, aan het Koningin Emmaplein 13.
De firma Observator verliet het pand begin jaren ‘80, dat in handen kwam van een grote investeerder/verhuurder (Stichting Pensioenfonds VMF/Stork). Het pand werd in 1985 door INBO Architecten aangepast en kreeg de vorm die het vandaag de dag heeft. Daarna is het nogmaals gerenoveerd voor alwéér nieuwe eigenaars.
Aan de voorkant werd het gebouw als het ware in drieën geknipt door twee verticale elementen, die tamelijk prominent dwars door alle gevels snijden. De verticalen en horizontalen van de onderste doos waren in het originele gebouw wit geschilderd, nu bekleed met donkergrijs tegelwerk, met de nieuwe vensterprofielen in dezelfde tint.
Achterzijde Observator gebouw met de Zalmhaven. Gefotografeerd vanaf de Scheepstimmermanslaan richting Maastorenflat en koopvaardijmonument De Boeg. Datering: 10-09-1962 - 30-09-1962 bron: Stadsarchief Rotterdam, Foto: Ary Groeneveld
> Loop verder naar Vasteland 56
Wijnhandel Peeters
In 1928 begon Marinus Peeters proeflokaal ‘De Beurs’ op Westerstraat 4b. Marinus werkte samen met buurman Tissot, distilleerderij en wijnhandel, op nummer 14-24. Hij verkocht in het proeflokaal aardig wat gedistilleerd aan zeelui. Die stapten vlakbij op de Spido, waarmee ze naar de schepen in de Maashaven werden gebracht. Wijn werd voornamelijk verkocht aan gegoede families. In 1937 nam Marinus sr. een groot café over aan de Scheepstimmermanslaan 18.
Scheepstimmermanslaan tot de sloop jaren 60, nr. 18 was op de hoek met de Zalmhaven. Datering 1966, Gemeente Rotterdam Stadsarchief, Creative Commons 4.0
In 1940 slaagde Marinus sr. erin het café open te houden, tot 1944. De eerste jaren na de oorlog kostte het doorzettingsvermogen en vindingrijkheid om het café weer op gang te krijgen. Daar zat Marinus sr. niet mee. Hij nam zelfs de leeggekomen slijterij twee deuren verderop erbij; daar ging Marinus jr. aan de slag.
Eind jaren veertig ging het langzaamaan beter. Marinus jr. richtte zich op reclame. De bestelauto werd een rijdende etalage met verlichting. De échte etalages van de zaak aan de Scheepstimmermanslaan werden door een etaleur ingericht met een exclusieve uitstraling.
De bestelauto met rijdende etalage, website drankhandel Peeters. Foto: website Peeters)
Halverwege de jaren vijftig stopte Marinus sr. Marinus jr. nam het Café over en zijn jongere broer Dick de wijnhandel. Dick trouwde in 1958 met Carla Langendam.
Toen de Westzeedijk werd opgehoogd, betekende dat de slopershamer voor de oostzijde van de Scheepstimmermanslaan en het einde van Café Peeters. Maar niet van Wijnhandel Peeters, die in 1966 naar het vernieuwde Vasteland verhuisde. Het was de eerste winkel in dit hypermoderne pand van architect Herman D. Bakker. De tijden waren dan wel veranderd, de deftige klanten uit het Scheepvaartkwartier wisten nog altijd hun weg naar Wijnhandel Peeters te vinden.
Wijnhandel Peeters als eerste bewoner van het hypermoderne nieuwe pand (bron: website Peeters)
Er volgden moeilijke tijden, de maatschappij veranderde ingrijpend en op economisch gebied wisselden hoog- en laagtij elkaar af. Na het overlijden van Dick nam Carla als compagnon Bram van Leeuwen aan om de winkel te moderniseren. Hij kwam uit het reclamevak.
In de moeilijke jaren tachtig stond meer dan de helft van de kantoren in de wijk leeg. Wijnhandel Peeters overleefde met een herinrichting van de winkel in klassieke scheepvaartstijl met wijnproeverijen, kerstpakketten, relatiegeschenken en een gelagkamer boven de winkel, waar zakenmensen hun besprekingen konden voeren (volgorde gewijzigd).
Toen in de jaren negentig de economie weer aantrok, de kantoren weer in gebruik genomen werden en nieuwe appartementencomplexen verrezen, ging alle aandacht weer naar wijn.
Zodra zoon Moritz zelfstandig met een steekwagentje over straat kon, hielp hij mee met bestellingen wegbrengen. Sinds 1991 was hij mede-eigenaar en sinds 2014 is hij de nieuwe eigenaar en dat is hij nu, in 2026, nog steeds.
Vasteland, links het nieuwe Observatorpand, rechts nog de oude bebouwing, tussen 1962 en 1965.
NN. Vasteland vanaf kruispunt met Westersingel in oostelijke richting, midden jaren zeventig (collectie Ernest Bakker, Burdaard). Bron: Guus Vreeburg: https://www.puntkomma.org/artikelen/herman-d-bakker-architect-van-de-wederafbraak
» Loop stukje terug, via Nieuwland naar Gedempte Zalmhaven
Woongebouw Gedempte Zalmhaven
Gedempte Zalmhaven, 2026, foto A.Eelkema
De aanleg van de iconische Erasmusbrug veranderde het Rotterdamse stadsgezicht voorgoed. Om de toerit naar de brug mogelijk te maken, moest de historische Zalmhaven wijken en worden gedempt. Als allereerste nieuwbouwproject op deze kersverse grond verrees tussen 1992 en 1996 het opvallende woongebouw aan de Gedempte Zalmhaven en de Scheepstimmermanslaan.
Het gebouw werd ontworpen door DKV Architecten, het toonaangevende Rotterdamse bureau van Dolf Dobbelaar, Herman de Kovel en Paul de Vroom, dat tussen 1983 en 2013 een stempel drukte op de Nederlandse woningbouw en stadsvernieuwing
De Gelaagdheid van een Stoomschip
Voor deze historische locatie ontwierp het trio een gebouw in een strakke, neo-modernistische stijl met een duidelijke knipoog naar het maritieme verleden: het complex heeft de markante vorm van een ouderwets stoomschip. Een slimme design keuze, want door slim te spelen met de verschillende bouwlagen en het gebruik van diverse materialen, oogt het gebouw veel minder massief dan het in werkelijkheid is. Pas als je goed kijkt, zie je de ware schaal: het complex telt maar liefst 11 bouwlagen, heeft een lengte van 150 meter en herbergt 153 appartementen.
Een Geslaagde Brug tussen Twee Werelden
De belangrijkste stedenbouwkundige opgave was het overbruggen van twee uitersten. Het gebouw moest de overgang vormen van de kleinschalige, 19e-eeuwse laagbouw aan de Scheepstimmermanslaan naar de toenemende, grootschalige hoogbouwzone rondom de Erasmusbrug. De architecten zijn hier in geslaagd door het volume subtiel te laten meebewegen met de schaal van de omgeving.
Als eerbetoon aan de gedempte haven zijn in de hallen de oude originele bolders bewaard gebleven.
De Zalmhaven voor 1940, foto Nationaal Archief, rechtenvrij.
De Zalmhaven tussen 1934 en 1940. Bron: Nationaal Archief, Rechtenvrij
Bouw van het Gedempte Zalmhaven gebouw, kijkende naar Zuid-Oosten met het oude Nedlloyd gebouw op de achtergrond. foto 1994, A.Eelkema
Bouw van het Gedempte Zalmhaven gebouw, kijkend naar het Noord-Oosten. foto 1994, A.Eelkema
Zalmhaventoren
Luchtopname van het stadsdeel Nieuwe Werk, ter hoogte van woningen aan de Westerstraat, met op de voorgrond het Willemsplein, erachter woningen aan de Westerstraat,en daarachter de Houtlaan met de houthallen aan de Zalmhaven, 1922. PDM1.0
Op de plaats van de houthallen was van 1977 tot 1988 het hoofdkantoor van Nedlloyd gevestigd in een wit gebouw. Nedlloyd verdween toen naar het gebouw Willemswerf aan de Boompjes.
Daarna hebben diverse bedrijven, ziekenhuizen, studio’s en antikraak het gebouw gebruikt. In 2005 waren er zelfs studio’s waar pornofilms werden opgenomen.
Er kwam een plan voor een groot wooncomplex De Zalmhaventorens en het oorspronkelijke Nedlloyd gebouw van architect Herman D. Bakker werd gesloopt.
Afbraak “Nedlloyd” pand van Herman Bakker, foto L. Verhage
Het heeft heel wat voeten in de aarde gehad voordat het uiteindelijke ontwerp van de Zalmhaventorens in september 2016 werd goedgekeurd door de Rotterdamse gemeenteraad. Bodemonderzoek wees uit dat de grond vervuild is, waardoor er niets uitgegraven kon worden (in het verleden stond er een gasfabriek in de nabije omgeving). De bouw ging na vijftien jaar plannen maken, doorverkopen van het destijds bestaande object van projectontwikkelaar naar projectontwikkelaar, actievoeren door omwonenden (o.a. Bram Peper) tot aan de Raad van State en voorbereiding van start op 25 oktober 2018.
De Zalmhaventorens in aanbouw, augustus 2020, foto A.Eelkema
De Zalmhaven is een nieuwbouwproject bestaande uit drie woontorens (een hoge en twee midsize), 452 appartementen en penthouses, 33 herenhuizen, een parkeergarage, kantoren, commerciële ruimtes en een restaurant. De herenhuizen zijn voorzien van een privé dakterras en de appartementen en penthouses beschikken alle over een of meerdere buitenruimten. De onderbouw biedt plaats aan een vijf etages tellende parkeergarage met 456 plaatsen. In de lobby is een binnentuin gerealiseerd. Op de parkeergarage bevindt zich een daktuin die alleen toegankelijk is voor de bewoners van De Zalmhaven. De woningen in De Zalmhaven II en III hebben een eigen entree aan de Gedempte Zalmhaven, maar bewoners maken tevens gebruik van de voorzieningen in De Zalmhaven I. Alle bouwdelen maken gebruik van een duurzame energievoorziening. Het concept bestaat uit een combinatie van twee warmtepompen en een bodemenergiesysteem (WKO-systeem) met stadsverwarming als aanvullende energiebron voor piekmomenten. De hoogste toren, Zalmhaven I, is ontworpen door Dam & Partners Architecten en is het hoogste gebouw van Nederland, namelijk 215 meter. De torens Zalmhaven II en III zijn ontworpen door KAAN Architecten. Het gehele project werd in 2022 opgeleverd.
Op de bovenste verdiepingen van de Zalmhaventoren bevindt zich sinds 2024 een restaurant en cocktailbar onder de naam Celest, die tegen betaling met een eigen liftsysteem is te bereiken.
Lees ook over de afbraak van de gebouwen ontworpen door Herman D. Bakker: https://www.puntkomma.org/artikelen/herman-d-bakker-architect-van-de-wederafbraak
» U kunt proberen door de lobby van de Zalmhaventoren te lopen, of anders om te lopen
De Houtlaan en De Havenbaron
De Houtlaan, tussen de Zalmstraat en het Westplein was voor het bombardement een saaie straat met op nr. 5 (eerst nr. 724) het Joodse ziekenhuis, Megon Hatsedek (Verblijf der weldadigheid), dat in 1866 gebouwd werd, omdat het ziekenhuis aan de Hoogstraat te klein was; op hetzelfde adres was ook het Gesticht voor Israëlitische Oudelieden gevestigd. De Joodse gemeenschap in Rotterdam was enorm gegroeid o.a. door de emigratie via de haven. Het ziekenhuis voldeed al snel niet meer aan de eisen en het verhuisde in 1900 naar de Schietbaanlaan of Claes de Vrieselaan.
Er is een fraaie afbeelding gemaakt door fotograaf Henri Berssenbrugge
Gemeente Rotterdam, Stadsarchief, collectie Henri Berssenbrugge. Datering: 1903
Woongebouw De Havenbaron
In september 2002 ging de eerste paal van De Havenbaron de grond in. Klunder Architecten hebben het gebouw ontworpen; Houtlaan 12 – 38. Op het parkeerterrein van de kantoren aan de Westerstraat.
3 ondergrondse parkeerverdiepingen en 1 op de eerste verdieping. Begane grond commerciële ruimtes en vanaf de eerste t/m de achtste verdieping 57 woningen. Panagro was de ontwikkelaar. In 2005 werd het gebouw opgeleverd. Na lange tijd van leegstand van de begane grond kwam er een sportschool/fysio in (Make a Move) en de rest van de begane grond werd verbouwd tot woningen.
De kantoren van de Westerstraat hebben parkeerplaatsen in het gebouw De Havenbaron.
De woningen vanaf de 5e t/m 8 verdieping hebben uitzicht richting de Maas en de haven.
De Rotterdamse havenfotograaf Freek van Arkel (overleden 6 februari 2020) heeft voor de drie lifthallen van woongebouw De Havenbaron drie verschillende fotowanden ontworpen met afbeeldingen uit de Rotterdamse haven. De wanden zijn 24 uur per dag verlicht en vanaf het trottoir door de ruit van de voordeur te zien.
De Havenbaron, 2026, foto A.Eelkema
»> Loop verder naar Willemsplein.
Willemsplein, Hoge Erasmus
Het Willemsplein, een plein in het oosten van het Scheepvaartkwartier, grenzend aan de Willemskade en de Gedempte Zalmhaven. Het plein heette oorspronkelijk Westerplein. Naar aanleiding van het bezoek van Koning Willem III op 28 juli 1851, werd de naam gewijzigd in Willemsplein. De Willemskade werd in 1847 aangelegd op slikken.
Gezicht vanaf het Noordereiland op de Nieuwe Maas en aan de overzijde het Willemsplein met rondvaardboten van de Spido. Bron: Gemeente Rotterdam (Stadsarchief), 1983-3461,-3462
Met de komst van de Erasmusbrug en demping van de Zalmhaven werd het Willemsplein her ontwikkeld. Een laag bouwblok met woningen (rechts op bovenstaande foto) en een kantoorgebouw van de RVS, beide gebouwen ontworpen door Kraaijvanger Architecten, werden gesloopt waardoor op de hoek van de Westerstraat plaats kwam voor De Hoge Erasmus.
De gecombineerde woon- en kantoortoren, de Hoge Erasmus is ontworpen door Klunder Architecten te Rotterdam (Architect Berend Sybesma). Burgemeester Ivo Opstelten was aanwezig bij het slaan van de eerste paal van dit beeldbepalende gebouw. De woontoren bevindt zich aan het Willemsplein aan de voet van de Erasmusbrug. Het gebouw is gebouwd door Ballast Nedam Bouw en voltooid in januari 2001. De toren is 90 meter hoog en bevat 68 appartementen, die boven op een kantoorgedeelte staan. Het kantoorgedeelte, dat bekleed is met grijze natuursteen rust gedeeltelijk op felgele V-vormige stalen buiskolommen. De kantoren beslaan vijf verdiepingen. De appartementen zijn verdeeld over 24 verdiepingen, drie appartementen per verdieping. Bovenin de woontoren zijn vijf grotere appartementen, waarvan één zeer luxueus penthouse van 541 vierkante meter. De bovenste woningen hebben een royale plafondhoogte van 3,20 meter en grote ramen tot op de vloer. Het deel waar de appartementen zich bevinden aan de Westerstraat is bekleed met lichtbruine bakstenen; de gevel heeft een golvende vorm. Zowel de woontoren als het kantoorgedeelte hebben op de begane grond eigen ingangshallen. Daarnaast zijn er nog 360 parkeerplaatsen in een apart naastgelegen bouwdeel.
De bewoners noemen hun gebouw ‘ons verticale dorp’, wat wel wat zegt over de cohesie van de bewoners. De bewoners hebben gekozen voor dit unieke stukje Rotterdam, uitzicht op de Maas, de binnenstad nabij, de uitstekende bereikbaarheid hiervan met het o.v. ( wat voor velen een echt argument was), maar nu helaas veranderd is door het opheffen van lijn 7, de medische voorzieningen en in de omgeving never a dull moment, waar niet iedereen blij mee is.
De populatie is gemiddeld niet meer piepjong!
Klunder Architecten ontwierpen in Rotterdam veel beeldbepalende gebouwen zoals de drie witte woontorens aan de Boompjes, de Weenatoren, woongebouw de Hofdame aan de Binnenrotte en de in 2013 opgeleverde 106 meter hoge woontoren 100Hoog.
In juni 2026 wordt gevierd dat de woontoren De Hoge Erasmus 25 jaar bestaat.
De Hoge Erasmus, foto A.Eelkema
»> Loop naar de Willemskade
Willemskade
Willemskade, uit het oosten gezien. Het halfronde woon-en kantoorgebouw rechts, op de hoek met het Willemsplein, is in 1868 gebouwd. Prentbriefkaarten verzameld door het Stadsarchief Rotterdam, 1904. Vrij te gebruiken.
De Willemskade, op slikken aangelegd in 1847 als onderdeel van het Tweede Nieuwe Werk, heette oorspronkelijk Westerkade, maar werd in 1851 vernoemd naar Koning Willem III. De Westerstraat was niet meer de dijk aan de Maas, die functie vervulde nu de Willemskade.
Eind 19e eeuw werden er vooral woonhuizen gebouwd. De woonhuizen aan de Willemskade 19, 20 en 21 en het huidige Wereldmuseum zijn rijksmonument. Het oostelijke deel werd in 1940 getroffen door overwaaiend vuur van het bombardement en direct na 1945 herbouwd met kantoren en zeemanshuis Stella Maris, later Maritime hotel genoemd. Aan Willemskade 18 was tientallen jaren het consulaat van Portugal gevestigd.
Eind 20e eeuw werden de kantoren Willemskade 15, 16 en 17 afgebroken. Er werden luxe appartementen gebouwd om kapitaalkrachtige bewoners naar het centrum van Rotterdam te trekken.
Panden aan de Willemskade, gezien in oostelijke richting. Links nr. 15,16,17, afgebroken; nr. 18, het Calandhuis, staat er nog, Fototechnische Dienst Rotterdam, 1959. Stadsarchief, CC BY 4.0.
Stella Maris, Betonreliëf
Aan de linkerkant in het gebouw ligt de kapel, die in de gevel is gemarkeerd door een licht gekromd betonnen scherm van vier bij vier meter met een betonreliëf (1953) van de Rotterdamse kunstenaar Bas van der Smit (1915-1996). De betonsgrafitto in de kleuren zwart, wit en rood stelt de Madonna met het kind voor, die de zeeman, die twee handen aan het stuurrad houdt, beschermt tegen de woelige wateren. In de kapel was een belangrijke plek voor het beeld van Maria Sterre der Zee, dat in 1940 als een der weinige bezittingen uit het brandende gebouw kon worden gered. De kapel biedt plek aan circa veertig personen.
Kijk ook naar de blauw gele glas-in-lood ramen.
Foto A.Eelkema
»> Loop verder naar de overkant van Willemskade 18
Brandgrens steen op de Willemskade
Op de marmeren steen op de Willemskade wordt in tekst en met een plattegrond uitgelegd welk deel van de stad door het bombardement van 14 mei 1940 getroffen was. In 2006 wilde het gemeentebestuur van Rotterdam dat in het straatbeeld in de stad te zien is welk gebied dat was. Men ontwierpe een lichtlijn in de straten die gevormd wordt door kleine rode lampjes in de stoepen, die permanent de Brandgrens laten zien. In ieder rond rood lampje zie je vlammen met daarin de silhouetten van de brandende stad, een bommenwerper en het beeld De Verwoeste Stad van Ossip Zadkine). Je ziet het nergens zo duidelijk als op juist deze plek, rechts de nieuwbouw en links wat gespaard is gebleven.
Let op de tekst op de steen: “Zoet is de oorlog totdat je hem proeft” van Erasmus. Er is ook een aantal lampjes in het groen zonder de bommenwerper, dat zijn gevallen van "friendly fire”, vooral op het Noordereiland. Het was natuurlijk een wond in de stad en nog onnodig ook achteraf gezien. Nederland had al gecapituleerd, maar door de gebrekkige communicatiemiddelen in die tijd waren de Heinkel bommenwerpers niet op tijd gewaarschuwd.
Foto A.Eelkema
»> Ga verder naar Willemskade 19
Willemskade 19
In 1947 werd de Willemskade aangelegd; de Westerstraat was niet meer de dijk aan de Maas, die functie vervulde nu de Willemskade.
Stadsarchitect Willem Nicolaas Rose plande twee woonblokken en ontwierp voor de bebouwing voorbeelden van gevels. Hij hanteerde strenge regels voor de gevels:
--Op de Veerhaven en langs de Maas mochten alleen statige woonhuizen worden gebouwd. Pakhuizen waren destijds alleen toegestaan onder of achter het woonhuis.
-- De hoekgebouwen van een bouwblok moesten hoger worden opgetrokken (18 meter) dan de rest van de gevelrij (15 meter) om eenheid, monumentaliteit en status in dit stadsdeel te creëren.
--De ontwerpen van Rose in deze periode kenmerkten zich door een klassieke, symmetrische gevelindeling. Ze waren strakker en minder uitbundig dan de latere neorenaissance of neogotiek.
--Rose stond bekend om zijn interesse in nieuwe technieken. Hoewel de voorgevels traditioneel oogden, experimenteerde hij in zijn gebouwen volop met gietijzer, grote glasvlakken en geavanceerde ventilatiesystemen.
Men was verplicht om over de hele kavelbreedte te bouwen. Daken verdwenen achter kroonlijsten, om zo eventuele verschillende dakconstructies tot op afstand van 200 meter aan het oog te onttrekken. Voor het eerst in de Rotterdamse bouwgeschiedenis werden ‘bouwverenigingen’ opgericht, die meer percelen tegelijk kochten.
Ontwerp met verkaveling Tweede Nieuwe Werk (1e fase, oost), W.N. Rose, 1847. Gemeente Rotterdam (Stadsarchief) PDM 1.0
Voor de panden nr. 19 en nr. 20 is de gevel ontworpen als ware het één pand, terwijl er twee woonhuizen (en eigenaars) achter huisden. De overige panden aan de rivierkade kregen een gevel in dezelfde stijl, maar als het geen hoekpand betrof één verdieping minder.
De panden aan de rivierkade echter zijn alle later aangepast. De panden op nr. 23 en 24 zijn in 1904 vervangen door nieuwbouw, net als het buurpand nr. 22. De overige twee panden aan het rivierfront nr. 21 en nr. 25 (het huidige Wereldmuseum) zijn opgehoogd met één verdieping. Hierdoor is het pand nr.19-20 inmiddels het enige overgebleven pand nog in de oorspronkelijke staat.
Willemskade omstreeks 1859, Bron: https://repository.officiele-overheidspublicaties.nl/Bijlagen/TerInzageLegging/2021/til-2021-2416/1/bijlage/03.8._LK_KHO_Willemskade_2020.pdf
De panden 19 t/m 21 zijn in 1847 ontworpen door J.F. Metzelaar, in samenwerking met F. Dekker. Bekende werken van Metzelaar zijn de koepelgevangenissen in Breda en Arnhem en Villa Dijkzicht voor de familie Van Hoboken, nu Natuurhistorisch Museum.
Johan Frederik Metzelaar, Portret in: Wereldkroniek 13-2-1897, Rotterdam Stadsarchief
Willemskade 19
Foto: A.Eelkema
Een van de eerste bewoners van Willemskade 19 was Abraham Rueb. Hij staat vanaf 1858 in het adresboek op nr. 19 ingeschreven. Hij was suikerkoopman en hield zich intensief bezig met de suikerraffinage en de koloniale handel, waardoor hij veelvuldig contact had met cargadoors en de zeevaart om vrachten te verhandelen. Hij maakte deel uit van de bekende patriciaatfamilie Rueb en speelde in de 19e eeuw een belangrijke rol in de handel en het economische leven van Rotterdam. Hij overleed in 1881 op 70 jarige leeftijd.
Een bekende industriële tak die later in Rotterdam (Delfshaven) ontstond en nog steeds als merknaam bestaat, is de azijnfabriek Tromp & Rueb.
Rotterdamsche Lloyd:
De Willemskade en het Willemsplein waren eind 19e eeuw net als de Boompjes vooral functionele opstapplaatsen voor veer- en raderboten en er werden voortdurend zeil- en stoomschepen gelost. Veel scheepvaartbedrijven vestigden zich met hun kantoren dan ook op Willemsplein en -kade.
Na de oprichting van de N.V. Rotterdamsche Lloyd in 1883 werden ook haar zeil- en stoomschepen geladen en gelost aan de Willemskade. De maatschappij had haar kantoor op Willemsplein 8. Al snel verhuisde de Lloyd. Maar in de jaren ’30 fungeerde Willemskade 19 als boekings- en contactadres voor de Rotterdamsche Lloyd, voor het boeken van reizen en vracht. De hoofdbewoner van het pand was in die tijd N.V. Reederij v/h J.H. Koenigsfeld, een grote speler in de Rijnvaart en het internationale goederenverkeer.
> Zie ook : https://bos-rotterdam.nl/gebouwen/veerhaven-4
»> Ga naar de overkant van Willemskade 25
Veerpont - Heen en Weer
De Veerhaven ontleent zijn naam aan de veerdienst naar Katendrecht aan de zuidzijde van de Nieuwe Maas, die al in de 15e eeuw werd gevestigd. Het was dé route naar het zuiden: via Katendrecht, naar Brabant, Antwerpen en verder.
Tot de ingebruikname van de Willemsbrug in 1878 was dit de enige verbinding tussen de noord- en zuidoever van de Nieuwe Maas. De veerdienst van de rederij Heen en Weer deed dienst tot 1968 toen de metro de noord-zuidverbinding overnam. Van 1911 tot de opening van de Maastunnel in 1942 was er hier, naast een dienst voor personenvervoer ook een veerdienst voor voertuigen, het wagenveer.
De naam Heen en Weer doet je natuurlijk onmiddellijk denken aan het lied de Veerpont van drs P. Wellicht is er een verband met de Heen en Weer van de Veerhaven. Heinz Polzer heeft namelijk gestudeerd en zijn doctorandustitel behaald aan de Nederlandse Economische Hogeschool (nu Erasmusuniversiteit) in Rotterdam. Het verhaal gaat dat geïnspireerd door de naam van de rederij in 1973 het lied geschreven is. Het refrein van het lied bevat veelvuldig de zin "Heen en weer". Maar eerlijk is eerlijk, er zijn een aantal pontjes die gelinkt worden aan dit lied. Maar voor de aardigheid doen we net alsof het speciaal voor onze Heen en Weer geschreven is en je kunt nu naar het lied luisteren.
Veerboot Heen en Weer II op de Nieuwe Maas bij de aanlegplaats aan de Veerhaven. Bron: Gemeente Rotterdam Stadsarchief, 1968.
»> Ga de hoek om naar Veerkade
Veerkade 7 Marten Mees (1828 – 1917)
Het middelste pand was tot 1908 het woonhuis van Mr. Marten Mees. Gemeente Rotterdam, Stadsarchief, Datering: 1890-1910.
Mr. Marten Mees (1828–1917), zoon van Rudolf Adriaan Mees, was een invloedrijke Rotterdamse bankier, assurantiemakelaar en grondlegger van de moderne economische groei in Rotterdam. Hij stond aan de wieg van diverse grote industriële en infrastructurele projecten in de regio en elders.
Marten kwam hier in 1856 wonen met Anna Hendrina van Teutem precies op hun trouwdag. Ze bleven hier meer dan vijftig jaar; hun vijf kinderen werden hier grootgebracht.
Na 1908 verhuisde Mees naar het Gelderse dorp Eefde (gemeente Gorssel).
Martens borstbeeld is een van de vijf aan de Veerhaven.
Veerkade 6 M.U.L.O.
Begin 20e eeuw was er een M.U.L.O. voor meisjes (Meer Uitgebreid Lager Onderwijs) in dit pand gevestigd. In die tijd was het mulo-onderwijs in grote steden sterk in opkomst. Omdat de maatschappelijke rol van de vrouw veranderde, werden er specifieke meisjesscholen opgericht om jonge vrouwen voor te bereiden op administratieve beroepen, het onderwijs of verdere studie (zoals de kweekschool). De meisjes kregen onderwijs in moderne talen (Frans, Duits en Engels), wiskunde, handelswetenschappen en boekhouden. Het gold in die tijd als een degelijke en vooruitstrevende 'carrièreschool' voor de burgerij.
Veerkade 5: S. J. R. de Monchy (1880 – 1961)
Salomon Jean René de Monchy bewoonde het pand in het begin van de 20e eeuw. Half april 1911 verhuisde hij naar Westersingel 66 en woonde daar tot 1918. Daarna verhuisde hij naar Arnhem.
Woonhuis van S. J. R. de Monchy. Bron Gemeente Rotterdam, Stadsarchief. PDM 1.0
Salamons vader, Engel Pieter de Monchy, was een Rotterdamse koopman (graanhandelaar), medeoprichter en bestuurder van de firma Pakhuismeesteren (opslag van thee en goederen) en liberaal politicus.
Nadat Salamon de Monchy rechten had gestudeerd, ging hij niet werken bij de firma M.M. de Monchy & Zonen, maar koos voor de ambtenarij. Hij had diverse ambtelijke banen. In 1921 werd hij geïnstalleerd als burgemeester van Arnhem en in 1934 van ’s-Gravenhage. In 1937 mocht hij het huwelijk sluiten van prinses Juliana en prins Bernhard.
Salomon de Monchy als nieuw benoemde burgemeester van Den Haag, in zijn burgemeestersuniform met ambtsketting. Bron: Wikipedia, PD
Tijdens de bezetting werd De Monchy op 1 juli 1940 ontslagen, omdat hij opriep tot trouw aan en solidariteit met de uitgeweken koningin. En omdat de Oranjedemonstraties op de verjaardag van prins Bernhard ('Anjerdag') vooral in Den Haag een grote omvang hadden aangenomen.
Op 7 oktober 1940 werd De Monchy als 'Indisch gijzelaar' gearresteerd en naar Buchenwald gevoerd. Indische gijzelaars waren 231 Nederlanders, die in Nederland met verlof vanuit Nederlands-Indië waren. Deze groep werd door de Duitse bezetter gegijzeld als vergelding voor het interneren van ruim 2.800 Duitsers in Nederlands-Indië door de Nederlandse gouverneur-generaal. Om gezondheidsredenen kon De Monchy reeds na een maand naar Nederland terugkeren.
Na de bevrijding kwam de Monchy weer in functie tot zijn pensionering op 1 januari 1947. Daarna bleef hij nog wel maatschappelijk actief in allerlei functies.
»> Ga verder naar het Westplein
Westplein, Atlantic Huis
We staan hier voor een imposant gebouw op het Westplein gebouwd door architect Piet Buskes in 1930. Nu een rijksmonument en dit gebouw wordt beschouwd als een van de hoogtepunten van Art Deco.
Foto A.Eelkema
De oprichters en opdrachtgevers waren de zakenmannen W.À.M. Daniël (1862-1939, uit Den Haag) en H.F. Kerstens (1891-1948, uit Rotterdam). In de hal valt informatie over de architectuur en de beelden te lezen.
In 1928 was dit een braakliggend terrein waar voorheen, eerst een herberg en later een hotel stond met de naam hotel Leygraaff. Dit hotel bood onderdak aan de reizigers die hier arriveerden. Het etablissement stond bekend als hoge klasse, waar ook de Rotterdammers graag kwamen. Door uitbreiding van dit stadsgebied kwam het hotel wat verder van de Maas te liggen en werd het hotel in 1914 gesloopt.
Doordat de scheepvaart en de handel zich uitbreiden hebben de oprichters van het Atlantic Huis naar Amerikaans voorbeeld de architect opdracht gegeven om een bedrijfsverzamelgebouw te ontwerpen met op de begane grond café-restaurant Atlanta en verschillende verwante ondernemingen.
Atlanta, werd in december 1930 geopend! Het was een chique café-restaurant dat profiteerde van de vele rederijen, bedrijven en zakenlieden die hier hun ondernemingen hadden. Ook de directies die hun kantoren in dit gebouw hadden, gebruikten er hun maaltijden en drankjes vaak onder het genot van een sigaar. Vanuit de hal van het gebouw was er een directe deur naar het restaurant. In de kelder van het restaurant was een kegelbaan voor de ontspanning
De jaren van het restaurant 1950- 1980 zijn minder goed gedocumenteerd. Wel is bekend dat een Italiaanse onderneming gebruik heeft gemaakt van de locatie van het Atlanta Café restaurant. Het waren Pietro en Paolo Pigliapochi en volgens verhalen waren hun kerstdiners met Bal erg geliefd.
De kantoren zijn vanaf 1980 uit het Atlantic Huis vertrokken. Er was op dat moment leegstand waardoor de horeca minder klandizie had. Na een tijd te hebben leeg gestaan heeft in 1988 zich Grand Café Loos gevestigd op de plek van het vroegere Atlanta café restaurant. Het initiatief kwam van de bekende Hans Loos en Daan van der Have. ( Hotel New York en Villa Augustus) Loos is de voortzetting van een Rotterdamse horeca traditie; het oorspronkelijke café Loos dat vanaf 1908 aan het Hofplein gevestigd was en in 1940 verwoest werd. Hans Loos is de achterkleinzoon van C.N.A. Loos. De naam keerde dus in 1988 terug aan de Veerhaven.
De inspiratie van dit eerste Grand Café met grootstedelijke grandeur met Rotterdamse zakelijkheid was de Parijse bistro la Coupole. Dorine de Vos, alleskunstenaar heeft de inrichting en muurschildering verzorgd.
Aan de linkerkant op de hoek waar nu het plakkaat te huur hangt heeft aanvankelijk kantoorboekhandel Timmermans gezeten. Al die kantoren in het Atlantic huis hadden immers spullen nodig. Daarna is er een showroom voor auto’s gekomen. In het gebouw bevond zich in de kelder de eerste betonnen garage. Men verkocht er Jaguars en Rovers. In 2010 bij de verbouwing van de kantoren tot appartementen heeft Bulthaup keukens er gezeten. Nu staat dit deel sinds 2022 leeg en wordt te huur aangeboden. Op de plek waar op dit moment wijnbar Charlie is, heeft een passage kantoor van Vereeniging Nederlandsche Scheepvaartmaatschappij gezeten.
Op de plek van de huidige Friture was aanvankelijk het kantoor van de Spaarbank Rotterdam. Later heeft er een tabaks- en krantenzaak van de heer Scheffers gezeten met in de zomer een ijsbox buiten voor de toeristen.
» Ga verder naar Westerstraat 41
Westerstraat 41, Moonen en Van Pelt
Foto uit 2002 met rechts de drukkerij van Moonen en Van Pelt. Bron: RCE, CC 3.0, Documentnummer 344.408
Op Westerstraat 41 was jarenlang kantoorboekhandel en drukkerij Moonen en van Pelt gevestigd. We hebben de laatste directeur Joke Bisschop geïnterviewd.
Dhr. Moonen en dhr. Van Pelt zijn in 1897 een kantoorboekhandel en drukkerij op Westerstraat 41 gestart. Ze overlijden in 1937 en 1926; de laatste, dhr. Van Pelt, is overreden door de paardentram. Dhr. Moonen was de stiefvader van mevr. Bisschop- v.d. Hulst (de moeder van Joke Bisschop). Zij zette de zaak voort en de boekhouder dhr. V.d. Broek (‘oom Gerard’ zegt Joke) werd haar compagnon. Achter het pand Westerstraat 41 was een tuin, die was al door de eerste eigenaren overkapt en daar was de drukkerij met een achteruitgang in de Houtlaan. De winkel was in de Westerstraat. In de begintijd werkten er wel 20 mensen; er werd nog met loden letters gewerkt. En kantoorboeken werden zelf gemaakt. De introductie van de offsetdrukpers en later de digitale druktechnologieën zorgde voor een revolutie in hoe drukwerk werd geproduceerd. Het gezin Bisschop woonde in Hillegersberg.
Toen Joke’s moeder stopte in 1979 nam zij de zaak over. Toen werkten er nog maar 10 mensen in de drukkerij en 1 in de winkel. Drukwerk werd rondgebracht bij alle bedrijven in de wijk. Moonen en Van Pelt maakte drukwerk voor scheepvaart- , transport- en assurantiekantoren. Maar ook geboortekaartjes met een strikje (‘dat kon haast niemand’) en ander familiedrukwerk. Boven de zaak was verhuurd aan Transportbedrijf Braam & Van Veen. Toen zij de huur opzegden en Joke net gescheiden was, liet ze boven de winkel een appartement verbouwen, waar ze ging wonen tot 1995.
Ze maakte het 50-jarig bestaan van de zaak mee en ook het 100-jarig bestaan in 1997. Er veranderde veel; de computer kwam in opmars.
Op een gegeven moment was Joke Bisschop de enige inwoner van de Westerstraat; Naast haar was een homobar (Waar nu restaurant 010 is). Ze had er geen last van. Hooguit drukte er iemand op de verkeerde bel. Later kwam daar restaurant Vos & Wijk; die liet een heel vervelende afvoer plaatsen die overlast gaf. Aan de overkant was een animeerbar; La Vie.
Naast Granny’s was een waterwinkel, maar die is er niet lang geweest. Er gebeurde van alles; er is ook geschoten en iemand is vermoord. Toch had Joke Bisschop het gevoel dat iedereen wel een beetje op haar lette en ze heeft zich nooit bang gevoeld. Elke vrijdagmiddag was er happy hour in het Skandia Hotel (nu Thonhotel). Daar was een hele grappige, slimme barkeeper Alex. Joke Bisschop ontmoette daar haar huidige echtgenoot Eric Nielson, een Canadees, die bij Smit Internationale werkte en ook iedere week naar de happy hour bijeenkomsten kwam. Samen verhuisden ze naar Oostvoorne. Joke Bisschop besloot in 2001 te stoppen en het pand te verkopen. Loes van Geest die er werkte nam het bedrijf over en zette het tot 2018 voort op Westerstraat 14D/F. Moonen en Van Pelt was helaas uit de wijk verdwenen.
»>Ga terug naar Van Vollenhovenstraat
Van Vollenhovenstraat 62 ; Het Gebouw van Hostel ROOM
Art Deco kantoorpand uit 1923. Bovenin het pand zijn reliëfs: de 4 winden en stroomgoden. Aan de van Vollenhovenstraat ‘west’ en ‘oost’ en aan de Houtlaan ‘noord’ en ‘zuid’.
Foto A.Eelkema
Op de vloer van de gang op de begane grond en op de wanden langs de trappen zijn tegels aangebracht, waarschijnlijk van graniver. Graniver is een geperste glassoort, die ook wel glasgraniet of steenglas wordt genoemd. Voor het interbellum was dit een zeldzaamheid. In de wand bij de ingang is de eerste steen ingemetseld, gelegd door Elisabeth Annie Hartree op 25 juli 1923.
Foto A.Eelkema
Historie van het pand:
In 1923 werd het gebouw in gebruik genomen door de General Steam Company. Een Engelse familie was geïmmigreerd naar Rotterdam: vader Hartree was in dienst bij de General Steam Company. Het gezin vader, moeder en vier dochters woonden er; ook twee dienstmeisjes woonden er.
1940-1945 ; Tijdens de Tweede Wereldoorlog werd het gebouw in beslag genomen door het hoofd van de Sicherheitsdienst dhr Wölk en zijn kameraad Hoffmann; Wölk hield er kantoor en hij woonde er. In de kelder bevond zich een gevangenis.
1945-1976 kreeg het gebouw weer een kantoorfunctie. Vader Hartree keerde terug met zijn kantoor van de General Steam Company. De conciërge woonde boven; de dochter van de conciërge, Maria Vermeijen kan er alles over vertellen.
Tussen 1976-1992 was er een Vrouwenhuis gevestigd, waar Dolle Mina, Blij van mijn lijf, Films, enz. werden georganiseerd. Hier begon de anti-abortuswet demonstratie. Binnenkort meer hierover op de website van de BOS. Elk jaar op 8 maart (Vrouwendag) komen enkele vrouwen vanuit die tijd bij elkaar in het hostel.
Tussen 1992-2003 zat hier de Van Tromp studentensociëteit; zij hebben het pand aan de Gemeente Rotterdam verkocht.
Van 2003-2005 was het Antikraak
Monique Segeren en Mirjam Verschoor waren met elkaar op een backpack vakantie geweest naar Australie en Nieuw-Zeeland en Thailand en hadden daar uitgebreid kennis gemaakt met Hostels; daar ontstond het idee om daar iets mee te doen, omdat in Rotterdam geen hostel was; alleen Stay Okay (Jeugdherberg) in de Rochussenstraat. In 2006 (precies 20 jaar geleden). De Gemeente Rotterdam was enthousiast en er werd zelfs een projectteam met gemeente ambtenaren opgericht. Themakamers werden door studenten van Artemis als stage opdracht ontworpen en ingericht. Het doel was ‘huiselijk’: ‘home sweet home’. 19 kamers en maximaal 95 bedden. Meestal goed bezet.
ROOM wil niet alleen een hostel zijn, maar ook iets voor de wijk betekenen. Dus er worden muziekavonden (elke 3e donderdag van de maand), karaoke, happy hours, filmavonden georganiseerd.
»> Ga verder naar Vasteland
Vasteland AH
Tot de komst van Albert Heijn op het Vasteland gingen bewoners van het Scheepvaartkwartier voor hun boodschappen naar het Fruithuis in de Scheepstimmermanslaan of naar De Spar bij de Koningsbrug bij de Wijnhaven, die best ver weg was. De bewoners van het flatgebouw Willemsplein hebben meermaals een brief naar AH geschreven met het verzoek een winkel te openen in of vlakbij het Scheepvaartkwartier. Dat heeft uiteindelijk effect gehad, want midden jaren 2000 opende eerste een kleine AH, die later werd vergroot tot het huidige formaat.
Vasteland, kruising Scheepstimmermanslaan met op de hoek de AH, november 2026, foto A.Eelkema
Long Thin Yellow Legs
Coop Himmelb(l)au is een coöperatie van Oostenrijkse architecten, opgericht door Wolf Prix, Helmut Swiczinsky en Michael Holzer. Tot ver in de jaren negentig werkte Coop Himmelb(l)au in het deconstructivisme, waarvoor dit beeld exemplarisch is: niet zoekend naar harmonie en synthese, maar juist naar versnippering, chaos, contrast en beweging in het ontwerp. In de beginjaren van het deconstructivisme werkten diverse architecten met dezelfde ideeën samen, In die groep zat ook Rem Koolhaas (de ontwerper van o.a. de Kunsthal), maar ook de veel te vroeg overleden Arabische vrouwelijke architect Zaha Hadid.
Het ontwerp van dit beeld was onderdeel van het project ‘Beelden in de Stad’(1988). Het beeld zou aanvankelijk voor café De Unie aan de Westersingel komen, maar het werk was te groot.
De zware, stalen balken en platen zijn grotendeels geverfd in lichte kleuren als geel, wit en azuurblauw.
Foto: A.Eelkema
Einde van de wandeling !
Wij, de Commissie Geschiedenis en Kunst van de Bewonersorganisatie Scheepvaartkwartier, hopen dat u ervan genoten hebt. Vragen en opmerkingen kunt u sturen naar info@Bos-rotterdam.nl