Bibliotheek voor Varenden

Op de plaats waar nu de Willemstoren staat, hoek Zalmstraat Houtlaan, bevond zich een laag gebouw. Vanaf de jaren 1990 was dit een verzamelgebouw voor diverse zakelijke en maritieme dienstverleners. Verschillende kleinere rederijkantoren, douane-expediteurs, logistieke intermediairs en administratieve havenbedrijfjes huurden hier in de jaren '90 kantoorruimte. Onder meer de bibliotheek voor Varenden was hier gevestigd. De Bibliotheek voor Varenden was een heel bijzondere Nederlandse bibliotheekvoorziening die boeken beschikbaar stelde aan mensen die door hun beroep lange tijd onderweg waren, zoals zeevarenden, binnenvaartschippers, later ook expats en andere mobiele beroepsgroepen.

De eerste bibliotheek voor zeevarenden werd in 1912 opgericht in Amsterdam en Rotterdam. Het doel was om bemanningen van koopvaardijschepen tijdens lange reizen toegang te geven tot boeken en lectuur. In onze wijk ontstond in 1924 ook een bibliotheek voor zeevarenden als nevenactiviteit van het Apostolaat ter Zee Stella Maris, met katholieke inslag dus. In de jaren 1950 en 1960 ontstonden verschillende bibliotheken voor zeevarenden en voor binnenschippers. De Nederlandse Hervormde Kerk richtte in 1956 de Centrale Schippersbibliotheek op. Vanaf 1963 kreeg deze rijkssubsidie, waardoor de dienstverlening sterk kon worden uitgebreid. 

Deze afzonderlijke bibliotheken fuseerden begin jaren 70 tot één Bibliotheek voor Varenden, die zowel de zeevaart als de binnenvaart bediende. De bibliotheek werkte met tientallen ruilpunten in Nederland en daarbuiten, zodat boeken konden worden geleend en teruggebracht, ongeacht waar een schip aanmeerde. Het hoofdkantoor was steeds gevestigd in de omgeving van de Rotterdamse havens. In de loop der jaren verhuisde de bibliotheek enkele malen, onder andere naar gebouwen aan de Maas en in het centrum van Rotterdam. Van 2001 tot en met 2004 dus in onze wijk aan de Houtlaan.

De dienstverlening richtte zich vooral op koopvaardijschepen. Voor zeeschepen werden complete boekenkisten samengesteld met Nederlandse, Engelse en andere anderstalige boeken. Binnenvaartschippers konden via een netwerk van bibliotheken en ruilpunten hun boeken wisselen. De uitleenregels waren aangepast aan het leven aan boord, met langere uitleentermijnen.

In 2004 werd de Bibliotheek voor Varenden organisatorisch en fysiek ondergebracht bij de Bibliotheek Rotterdam. 

De Bibliotheek voor Varenden is een bijzonder voorbeeld van hoe Nederland zijn bibliotheekvoorzieningen aanpaste aan de behoeften van een land met een grote zeevaart- en binnenvaarttraditie. Door boeken letterlijk naar de schepen te brengen, konden varenden ook tijdens lange reizen blijven lezen, leren en zich ontwikkelen.

Na sluiting van de bibliotheek heeft in het gebouw nog jaren tot de sloop een kunstenaar gewoond en gewerkt (anti-kraak). Daarna mocht de buurt het braakliggend terrein enkele jaren als Willemstuin inrichten en gebruiken. 

Bronnen:

Boek aan boord, de geschiedenis van de bibliotheek voor Varenden door Wulfred C.G. Hofland.