De Rotterdamse Lloyd in het Scheepvaartkwartier

De Willemskade en het Willemsplein waren eind 19e eeuw net als de Boompjes vooral functionele opstapplaatsen voor veer- en raderboten en er werden voortdurend zeil- en stoomschepen gelost. Op het Willemsplein stond ook een gemeentelijke loskraan die de lading van de schepen aan land bracht. Veel scheepvaartbedrijven vestigden zich met hun kantoren dan ook op Willemsplein en -kade. 

Een demonstratie van de stoomkraan, 1892. (PD 1.0)

Na de oprichting van de Rotterdamsche Lloyd NV in 1883 werden de zeil- en stoomschepen aanvankelijk ook geladen en gelost aan de Willemskade. Het kantoor van de Rotterdamsche Lloyd NV was op Willemsplein 8. Al snel verhuisde de Lloyd naar de Spoorhaven aan de linker Maasoever. Echter, deze haven had enkele zwaarwegende nadelen, zoals de geringe maximumdiepte voor haar schepen en het feit dat bij aan- en wegvaren telkens een spoorbrug moest worden gepasseerd. Dit zorgde ervoor dat de directie al snel weer naar een beter haventerrein ging uitzien. Een meer geschikte locatie werd gevonden aan de pas voltooide Wilhelminakade. Ook hier ontstond, door de steeds maar toenemende lengte van haar stoomschepen, na verloop van tijd snel gebrek aan ruimte en moest de directie andermaal verhuizen naar een veel groter haventerrein. Uiteindelijk kreeg de Lloyd een terrein plus veel aanlegmogelijkheden tussen de Schiehaven en de St. Jobshaven. In oktober 1908 werd daarom verhuisd naar wat later de ‘Lloydkade’ werd genoemd. In 1909 waren de loodsen gereed; in 1911 gevolgd door een eigen reparatiewerkplaats. 

Hoofdkantoren

De Rotterdamse Lloyd (later Koninklijke Rotterdamsche Lloyd) heeft in haar bestaan van 1883 tot 1970 twee prominente hoofdkantoren in Rotterdam gehad, beide ontworpen door gerenommeerde architecten en nu aangemerkt als rijksmonument.  

Veerhaven 7 (1909 – ca. 1970): Dit karakteristieke pand in het Scheepvaartkwartier (op de hoek van de Veerhaven en de Calandstraat) werd in 1907-1909 gebouwd in opdracht van reder Willem Ruys. Het gebouw is ontworpen door J. Muller en C.M. Drooglever Fortuyn en heeft een opvallende uitzichttoren.

Voormalig kantoor Rotterdamse Lloyd, Veerhaven 7, foto Marian Voesenek

Lloydstraat 31 (1922 – ca. 1970): Vanwege uitbreiding van de administratie verrees dit markante Lloyd-kantoor in de periode 1920-1922 op de Lloydpier in het Lloydkwartier. Het is ontworpen in zakelijk-expressionistische stijl door architect W. Kromhout Czn. (die ook de directiekamers inrichtte), in samenwerking met de architecten J. Muller en Van der Tak


Voormalig kantoor Rotterdamse Lloyd, Lloydstraat 31. Foto Marian Voesenek

Willemskade 19 fungeerde in de jaren ‘30 als boekings- en contactadres voor de Rotterdamsche Lloyd, voor het boeken van reizen en vracht. De hoofdbewoner van het pand was in die tijd N.V. Reederij v/h J.H. Koenigsfeld, cargadoor, expediteur en agent voor diverse binnen- en buitenlandse lijnen, een grote speler in de Rijnvaart en het internationale goederenverkeer. Ook het kantoor van de Holland-Afrika Lijn zat toen op Willemskade 19. Het werd in de krantenadvertenties van de jaren '30 in één adem genoemd met de Rotterdamsche Lloyd. Passagiers en bevrachters voor lijndiensten richting het Afrikaanse continent konden bij het agentschap op nummer 19 terecht. 

De geschiedenis van de Rotterdamse Lloyd

Het faillissement van de VOC (Vereenigde Oost-Indische Compagnie) rond 1800 betekende het einde van 200 jaar Nederlandse glorie in de zeevaart. De bezetting onder Napoleon Bonaparte en de invoering van het continentale stelsel, waardoor het verboden was handel met Engeland te voeren, gaven daarna de doodsteek. De havens en schepen kwamen stil te liggen. Na het vertrek van de Fransen in 1813 kwam de handel langzamerhand weer tot leven en gingen de schepen weer varen. In deze periode leerden Fop Smit en Willem Jan Danielszoon Ruys elkaar kennen.


De beginjaren

Fop Smit was een reder en scheepsbouwer. Hij was de grondlegger van het sleep- en bergingsbedrijf L. Smit & Co. dat in 1842 opgericht werd als sleepdienst, met één stoomsleepboot. Fop Smit had zijn werf in Kinderdijk. Het bedrijf verplaatste zijn hoofdkantoor in 1901 van Alblasserdam naar Westerkade 11. In 1914 verhuisde het hoofdkantoor naar het grotere pand aan Westplein 5. 

Een sleepboot op het geveltableau aan Westplein 5. Foto Lou Verhage.

Fop Smit (PD)

Willem Jan Danielszoon Ruys

Willem Ruys was een scheepsmakelaar, expediteur en verzekeringsagent in Rotterdam. In 1838 ging hij zijn eerste partnerschap aan en handelde met Nederlands-Indië en het Verre Oosten.

Willem Jan Danielszoon Ruys, 1809 – 1889. (PD)

Fop Smit bouwde in 1839 in opdracht van Willem Ruys de allereerste Oost-Indiëvaarder, de Cornelis Wernard Eduard. 


Cornelis Wernard Eduard, Jacob Spin, aquarel 1841, Maritiem Museum Rotterdam